Lâm Vĩnh-Thế
Trong
số các tác phẩm văn học bằng chữ Nôm mà học sinh trung học chúng ta đã được học
ở các năm Đệ Nhứt Cấp, có thể nói Chinh phụ ngâm là tác phẩm
hay nhứt, làm tất cả chúng ta say mê và vẫn còn thuộc lòng nhiều đoạn cho đến
ngày hôm nay. Bài viết này cố gắng ghi lại
và phân tích một số đọạn thơ tuyệt tác của tác phẩm bất hủ đó.
Lâm Vĩnh Thế
Bài viết
này ghi lại một vài suy nghĩ chủ quan dựa trên kinh nghiệm cá nhân tương đối
giới hạn của người viết về việc dịch thơ Ðường sang tiếng Việt, hay nói cho
đúng hơn là chuyển dịch thơ Ðường sang thơ Việt. Người viết không phải là người đầu tiên làm
công việc này và cũng chắc chắn sẽ không phải là người cuối cùng. Và đây chính là lý do hình thành của bài viết
này: để chia sẻ hứng thú và kinh nghiệm với những người đồng điệu.
Vĩnh
Nhơn
Hùng mến,
Thơ mầy đến thật bất
ngờ. Ngày hôm qua đi làm về, cũng như
mọi ngày, tao uể
oải mở hộp thơ để lấy thơ từ, trong lòng hoàn toàn dửng dưng.
Chẳng buồn coi thơ của ai ai, tao cầm nguyên xấp đi thẳng vào thang máy. Một vài tiếng chào xả giao của những người
quen ở cùng một tầng lầu mà
tao chưa bao giờ biết tên càng làm cho tao thấy rõ cái đơn điệu của cuộc sống mấy năm nay
của tao.
Vĩnh
Nhơn
"Dê rô ... ô ... ô, vít ", tiếng hô lớn của thằng Bảy Bò làm Hưng giựt mình choàng dậy. Tụi nó bắt đầu rồi ! Hưng nhảy cái rột xuống khỏi giường và quỵ luôn tại chỗ. Cái đau từ chân truyền lên tới óc trong một phần triệu giây làm Hưng muốn tắt thở luôn. Lồm cồm ngồi dậy, hai tay ôm lấy bàn chân trái đang băng tùm lum, nó ngước lên coi giờ ở cái đồng hồ treo tường. Gì mới đó mà hơn ba giờ rưởi rồi, vậy là mình làm được một giấc khá quá, hơn hai tiếng lận. Nó nhớ lại sau khi ăn cơm trưa xong, nó leo lên cái giường kê sát cửa sổ trổ ra sau hè, ôm cuốn "Nhạc Phi diễn nghĩa", định coi cho qua thì giờ, không dè nó ngủ quên luôn lúc nào không hay. Mặc dù cái chân mới bị đứt vì miểng chai chiều hôm qua, hậu quả của một trận đá banh ở cái bãi đất trống đằng sau vựa củi của ông Tư, nó vẫn hẹn với tụi bạn sẽ chơi đánh trỏng chiều nay.
Phong Kiều Dạ Bạc
楓橋夜泊
Trương Kế
张继
Nguyệt lạc, ô đề, sương
mãn thiên,
Giang phong, ngư hỏa đối sầu miên,
Cô-Tô thành ngoại Hàn San Tự,
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền.
月落烏啼霜滿天
江楓魚火對愁眠
姑蘇城外寒山寺
夜半鐘聲到客船
Bài địch của Tản Ðà:
Trăng tà, tiếng quạ kêu
sương,
Lửa chài, cây bến sầu
vương giấc hồ.
Thuyền ai đậu bến Cô
Tô,
Nữa đêm nghe tiếng
chuông chùa Hàn San.
Bài dịch của Trần Trọng San:
Trăng tà, tiếng quạ lẩn
sương rơi,
Sầu đượm hàng phong, giấc lửa chài.
Ngoài ải Cô-Tô, chùa vắng vẻ,
Nửa đêm chuông vẳng đến thuyền ai.
(Tài liệu trích dẫn: Trần Trọng
San. Thơ Ðường. Cuốn 1. Saigon: Tác giả xuất bản, 1965. Tr. 126).
Bài dịch của Vĩnh Nhơn:
Quạ kêu, trăng lặn,
sương tràn,
Ðèn câu lặng ngũ bên
hàng phong mơ.
Chùa Hàn San trấn
Cô-Tô,
Nữa đêm chuông vẳng mơ
hồ thuyền ai.
Vĩnh Nhơn
09-04-1997
HOÀNG HẠC LÂU
黃鶴樓
Thôi Hiệu
崔顥
Tích nhân dĩ thừa hoàng
hạc khứ,
Thử địa không dư Hoàng Hạc Lâu.
Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản,
Bạch vân thiên tải không du du
Tình xuyên lịch lịch Hán Dương thụ,
Phương thảo thê thê Anh Vũ châu
Nhật mộ hương quan hà xứ thị ?
Yên ba giang thương sử nhân sầu.
昔人已乘黃鶴去
此地空餘黃鶴樓
黃鶴一去不復返
白雲千載空悠悠
晴川歷歷漢陽樹
芳草萋萋鸚鵡洲
日暮鄉關何處是
煙波江上使人愁
Bài dịch của Tản Ðà:
Hạc vàng ai cưỡi đi đâu
?
Mà đây Hoàng Hạc riêng
lầu còn trơ!
Hạc vàng đi mất từ xưa,
Nghìn năm mây trắng bây giờ còn bay.
Hán Dương cây tạnh sông bày,
Bãi xa Anh Vũ xanh đầy cỏ non.
Qu6 hương khuất bòng hoàng hôn,
Trân sông khói sóng cho buồn lòng ai ?
Bài dịch của Ngô Tất Tố:
Người xưa cưỡi hạc đã
lên mây,
Lầu Hạc còn suông với chốn nầy.
Một vắng, hạc vàng xa
lánh hẳn;
Nghìn năm mây bạc vẩn vơ bay.
Vàng gieo bến Hán, ngàn cây hửng;
Xanh ngút châu Anh, lớp cỏ dày.
Trời tối quê nhà đâu tá nhỉ ?
Đầy sông khói sóng gợi niềm tây.
Bài dịch của Trần Trọng San:
Người xưa cởi hạc đến nơi đâu ?
Hoàng Hạc còn đây một mái lầu.
Hoàng hạc một đi không trở lại,
Mênh mang mây trắng xóa ngàn thâu.
Hán Dương sông tạnh, cây in sắc,
Anh Vũ bờ thơm, cỏ biếc
mầu.
Chiều tối trông vời: đâu cố quận ?
Trên sông khói sóng giục ai sầu.
(Tài liệu trích dẫn
: Trần Trọng San. Thơ Ðường. Cuốn 1. Saigon: Tác giả Xuất Bản, 1965. Tr. 122-123)
Bài dịch của Vĩnh Nhơn:
Người xưa cởi hạc đi
luôn
Ðể lầu Hoàng Hạc đứng
buồn nơi đây.
Hạc vàng đi mãi nào
hay,
Ngàn năm mây trắng còn bay hững hờ.
Hán Dương cây tạnh phơi bờ,
Bãi Anh Vũ trải cỏ mơ một mầu.
Chiều nay chợt hỏi quê đâu ?
Trên sông khói sóng gợi sầu lòng ai.
Vĩnh
Nhơn
29-04-1997
Hoài Thủy Biệt Hữu
淮
水 别 友
Trịnh Cốc
鄭
谷
Dương Tử giang đầu, dương liễu xuân,
Dương hoa sầu sát độ giang nhân,
Sồ thanh, phong địch, ly đình vãn,
Quân hướng Tiêu-Tương, ngã hướng Tần.
陽
子 江 頭
楊 柳 春
楊
花 愁 殺
渡 江 人
數
聲 風 笛
離 亭 晚
君
向 潇 湘 我
向 秦
Bài dịch của Trần Trọng San:
Sông Dương xuân thắm hàng dương,
Hoa dương xui khách sang ngang ngại ngần.
Sáo chiều vẳng tiếng ly tan,
Tiêu-Tương bạn đến, đường Tần tôi đi.
(Tài liệu trích dẫn: Trần Trọng San. Thơ Đường. Cuốn 1. Sài Gòn: Tác giả xuất bản, 1965, tr. 204-205)
Bài dịch của Vĩnh Nhơn:
Đầu sông Dương Tử liễu tươi,
Sang sông ngắm liễu, lòng người sầu thương.
Chia tay nghe sáo chiều vương,
Đất Tần tôi đến, Tiêu-Tương bạn về.
Vĩnh
Nhơn
16-05-1997
Dạ Vũ Ký Bắc
夜雨寄北
Lý Thương Ẩn
李商隱
Quân vấn quy kỳ, vị hữu kỳ,
Ba-sơn dạ vũ trướng thu
trì,
Hà đang cộng tiển tây song chúc,
Khước thuyết Ba-sơn dạ vũ thì.
君問歸期未有期
巴山夜雨漲秋池
何當共剪西窗燭
卻話巴山夜雨時
Bài dịch của Trần Trọng San:
Bạn hỏi ngày về, chửa có
ngày,
Mưa đêm trên núi nước sông đầy,
Cùng nhau đốt đuốc bên song cửa,
Nói chuyện Ba-sơn mứa tối
bay.
(Tài liệu trích dẫn:
Trần Trọng San. Thơ Ðường.
Cuốn 1. Saigon: Tác Giả Xuất
Bản,1965. Tr. 179.)
Bài dịch của Vĩnh Nhơn (16-04-1997):
Ngày về bạn hỏi, đáp sao
đây?
Mưa đêm đĩnh núi ao thu
đầy,
Cửa tây cùng thắp lên ngọn
đuốc,
Bàn chuyện mưa đêm đĩnh núi
nầy.
BẠC TẦN HOÀI
泊秦淮
Ðỗ Mục
杜牧
Yên lung hàn thủy, nguyệt lung sa,
Dạ bạc Tần Hoài cận tửu gia.
Thương nữ bất tri vong quốc hận,
Cách giang do xướng
Hậu-đình-hoa.
煙籠寒水月籠沙
夜泊秦淮近酒家
商女不知亡國恨
隔江猶唱後庭花
Bài dịch của Trần Trọng
San:
Khói
in nước lạnh, trăng in cát;
Ðêm đến Tần-Hoài, cạnh tửu gia.
Ca-nữ đâu hay sầu mất nước,
Cách sông, còn hát Hậu-đình-hoa
(Tài liệu trích dẫn: Trần Trọng San. Thơ Ðường. Cuốn 1. Saigon:
Tác Giả Xuất Bản, 1965. Tr. 187-188).
Bài dịch của Vĩnh Nhơn:
Khói vờn sông lạnh,
cát trăng pha,
Tần-Hoài thuyền
đậu, quán không xa.
Ca-nữ chẳng hay sầu mất
nước,
Bên sông vẫn hát
Hậu-đình-hoa.
Vĩnh Nhơn
18-05-1997
Vĩnh Nhơn Lâm Vĩnh Thế
1
Hè 1952
Saigon
Khu Ðakao
Hưng dọt ra khỏi nhà bằng
cửa sau, vòng qua khoảng đất trống nằm phía sau ba căn phố, men theo hẽm nhỏ
dọc bên hông căn phố số 50 và gặp ngay Long đang đứng đợi ở đó.
"Mầy
cũng lẹ thiệt" Long nói nhỏ trong khi hai đứa cùng sánh vai bước đi ra đầu hẽm, "Tao đã hẹn thằng Bò và thằng Răng ở
đằng xe nước đá của Chú Chiêu. Mầy có tiền không?"
"Tao
chỉ có năm cắc thôi, đủ hông?" thằng Hưng trả lời, giọng
hơi lo.
"Dư
rồi, tao còn tới trên một đồng lận mà" Long trấn an bạn với
một nụ cười tươi.